نسخه مناسب چاپ
نویسنده: 
صابر محمدي

با فرا رسيدن تابستان، فرزندان ما پس ازپشت سرگذاشتن يك سال تحصيلي توام با تلاش، درپي آنند كه اززمان فراغت تابستاني خود بيش ترين بهره را ببرند. پدران ،مادران ومسئولان تعليم وتربيت نيزبا دغد غه چگونگي گذراندن اوقات فراغت كودكان ونوجوانان بدنبال برنامه ريزي صحيح دراين زمينه هستند.اوقات فراغت پديده اي است كه ازيك سومناسب ترين بستربراي رشد وشكوفايي استعدادهاي گوناگون وابعاد مختلف وجود نوجوانان و جوانان به شمارمي آيد وازسويي ديگرمي تواند زمينه سازبسياري ازمشكلات اجتماعي وبزه كاريهاي فردي واجتما عي باشد. بنابراين اگربا آگاهي ودانش با آن روبه رونشويم وبرنامه اي سنجيده ومنظم براي رويارويي با آن نداشته باشيم ،دچارصدمات وضررهاي جبران ناپذيري خواهيم شد.امروزه بيشتروقت جوانان ،به ويژه درفصل تابستان به اوقات فراغت اختصاص مي يابد.طبق استانداردهاي بين المللي ،تعداد روزهاي فراغت كشورهاي ديگردرسال، ۸۰ روزواين رقم در كشور ما ۱۰روز بيشتر،۹۰روزاست.اما بررسيهاي انجام گرفته نشان مي دهد كه تنها ۶۱ درصد جوانان ايراني اوقات فراغت خود را كافي مي دانند. با گسترش دامنه اوقات فراغت بايد دستگاهها ونهادهاي متولي براي گذران مناسب اين ايام به فكر برنامه ريزي مناسب براي كودكان وجوانان ونوجوانان باشند.با توجه به اهميت اوقات فراغت درزندگي فرزندانمان وضرورت برنامه ريزي دراين زمينه بسيارحائزاهميت مي باشد.

مفهوم اوقات فراغت
آلن بيرودربحث ازاوقات فراغت ومعناي آن مي نويسيد:فراغت از leislrمصدرقديمي مبدل شده به اسم مصدرواز ريشه لاتيني licerبه معناي مجازي شدن گرفته شده است. اوقات فراغت فقط زمان آزاد شده ازباركارنيست،بلكه فعاليتي غيراجباري است.درفرهنگ عميد نيزدرباره تعريف ومعناي اوقات فراغت چنين آمده است: فراغت در فارسي به معني آسودگي وآسايش وآسودگي ازكاروشغل است.درهمه تعاريف برعنصرآزادي واختيارفرد درانتخاب نوع فعاليت درزمان فراغت ونيزلذت بخش وارضا كننده بودن فعاليت تاكيد شده است.دريك جمع بندي كلي از مباحث فوق مي توانيم اوقات فراعت را زماني بدانيم كه شخص دراختيارخودش است ومي تواند به كاردلخواه خود بپردازد.

اوقات فراغت وتامين نيازها
گذران اوقات فراغت نيازهايي را درپي دارد كه به اختصاربدان اشاره مي شود
۱- نيا ز به استراحت ورفع خستگي:انسان ها همه نيازبه استراحت ورفع خستگي دارند.پيوستگي درانجام كارها و نبود زمان كافي براي استراحت وفراغت موجب نزول كيفيت كارونيزپرخاشگري فرد فعال مي گردد.ولي بايد به كودكان ونوجوانان آموخت كه زمان استراحت زمان بطالت نيست.بلكه زماني است كه فرد به تمركزاعصاب مي پردازدوحاصل آن افزايش بازده است.بدن وذهن آدمي پس ازمدتي كار ،خود به خود نيازمند استراحت است وبطور طبيعي بدان مي پردازد.پس اوقات فراغت مي تواند چنين نيازي را رفع كند.
۲- نيا ز به تفريح: پس ازانجام كاردرطي ايامي خاص ،آدمي نياز داردتا اوقاتي را صرف تفريح كند.نقل مي كنند كه حضرت علي (عليه السلام) درروزهاي جمعه به بيرون ازشهرمدينه وبه قصد تفريح مي رفتند.پس الگوهاي ديني جايگاهي براي تفريحات درزندگاني پربارخود درنظرگرفته بودند.گاه درايام فراغت به سفرنيزمي توان رفت وپيامبر(صلي الله عليه و آۀه و سلم) فرموده اند: سافروا تصحوا. مسافرت كنيد تا سلامت بمانيد.حتي سفرهاي كوتاه به بيرون شهردرروزهاي جمعه وخوردن ناهاردركناررودخانه وسبزه زارمي تواند تفريحي دل انگيزمحسوب شود.به هرحال بايد ترتيبي اتخاذ نمود كه درايام سال كودكان ونوجوانان ازتفريحات سالم برخورداربشوند.درمراكزمشاوره يكي ازمشكلاتي كه خانم ها وكودكان و نوجوانان مطرح مي كنند اين است كه پدربا داشتن امكانات مالي ازبردن آنها به سفروتفريح امتناع مي كند.بايد دانست كه تفريحات موجب انبساط خاطروسلامت رواني مي گردد.
۳- سرگرمي و ايجاد تنوع: نيازديگري كه دراوقات فراغت رفع مي شود ،نيازكودكان ونوجوانان به سرگرمي وتنوع داشتن است.بخشي ازدرگيريهاي درون منزل كه ميان كودكان رخ مي دهد به اين دليل است كه آنها بيكارند و وسيله اي براي سرگرمي ندارند.لذا يكي براي ديگري ادا درمي آورد واونيزدرعوض وي را مي زند.اما وقتي هردو داراي سرگرمي خاص باشند ،فرصت كمتري براي ايجاد مزاحمت ودرگيري با يكديگردارند.مسئله تنوع نيزامري مهم است وزندگي بدون تنوع خسته كننده مي باشد .پس تنوع درگذراندن اوقات فراغت باعث ايجاد تنوع درزندگي مي گردد وتنوع مانع پديد آيي افسردگي است.آنچه افسرده ها ازآن گله مند هستند ،نداشتن تنوع درزندگي ويكنواخت شدن آن است .پس با راهنمايي فرزندان به انجام فعاليتهاي متنوع ، زمينه علافه مندي آنان به زندگاني را فراهم آوريم.
۴- شكوفايي استعدادهاي شخصي: هريك ازفرزندان ما داراي استعداهايي است .درتعريف استعداد گفته اند كه آن توانايي بالقوه اي است كه اگردرمحيط مساعدتري قراربگيرد، به شكوفايي مي انجامد.فردي كه استعدادهايش به نحو مطلوبي به شكوفايي رسيده باشد به تعبيرمازلو)maslow( به خود شكوفايي دست يافته است.يكي اززمينه هايي كه موجب رشد استعدادها را فراهم مي آورد پرداختن به فعاليتهايي است كه فرزند دراوقات فراغت انجام مي دهد. از جمله راههايي كه مي توان ازطريق آنها مبادرت به شناخت استعدادهاي كودكان ونوجوانان نمود ملاحظه كردن كارهايي است كه آنان، با علاقه انجام مي دهند ونيزبه تكرارآن مي پردازند.پس درلحظه هايي كه كودكان ونوجوانان خود مايلند به فعاليتي روي آورند ،بهترمي توان به شناخت استعدادها وعلايق آنان پي بردوتمهيدات و امكانات لازم را براي رشد وبالندگي استعدادهايشان فراهم كرد.
۵- شكوفايي فردي و اجتماعي: گذران اوقات فراغت بايد به نحوي باشد كه زمينه هاي لازم را براي شكوفايي فردي واجتماعي را فراهم آورد.زيرا شكوفا كردن استعداد ها ازاهم وظايف تعليم وتربيت است. وانسان بالنده در تفكرمازلوفردي است كه به خود شكوفايي رسيده باشد ويكي ازعواملي كه به خود شكوفايي فرد كمك مي كند ،به تعبيرآلن بيرو،گذران اوقات فراغت است.در حين گذران اوقات فراغت كه فعاليتي آزاد واختياري است به فرد به دلخواه خود به فعاليتي مي پردازد كه استعداد انجام آن را دارد وبه آن فعاليت علاقه مند نيزمي باشد.هرگاه آدمي به فعاليتي بپردازد كه هم استعداد آن را دارد وهم بدان علاقه مند است ،قطعا به شكوفايي دربعدفردي مي رسد.
شكوفايي دربعد اجتماعي نيزآن گاه محقق مي گردد كه فرد دركنارجمعي به فعاليت مي پردازد وازطريق فراگيري مهارتهاي اجتماعي)social skills(ومهارتهاي زندگي )life skills(به رشد وبالندگي بيشتري دست يابد.
علاوه بر اين با قرارگرفتن درجمع انسانهايي كه توان رهبري جمعي را دارند شناخته مي شود وبا به دست گرفتن رهبري جمع ،استعدادهاي رهبري وي به شكوفايي مي رسد وعلاوه برآن استعدادهايي دراورشد مي كند كه لازمه آن حضوردراجتماع است ، مانند رشد استعداد كلامي.نتيجه آنكه حاصل گذران اوقات فراغت دست يافتن به شكوفايي فردي وجمعي است.
۶- اوقات فراغت و بهداشت رواني: حسن گذران اوقات فراغت تضمين كننده ، سلامت وبهداشت رواني انسان است.اشتغال مستمروبدون وقفه فكري وعملي موجب خستگي جسمي وذهني مي گردد.به گونه اي كه فرد به تدريج نشاط وسرزندگي خود را ازد ست مي دهد.درواقع فشارهاي ناشي ازاشتغال ممتد ذهني وجسمي(به خصوص ذهني)نه تنها ممكن است با ازدست رفتن نشاط وتعادل حياتي فرد همراه باشد ،بلكه درمواقعي عا مل مهمي براي بروزبسياري ازاختلالات رواني،همچون نوروزها،افسردگي ها ونارساييهاي جسمي،به ويژه ازنوع بيماريهاي روان تني (سايكوسوماتيك)محسوب مي شود.دراين شرايط برخورداري ازيك برنامه جامع وپيش بيني فرصتي آزاد وفارغ ازكارموظف وبهره بري ازآن ،اولين ومهمترين گام در پيش گيري ازآسيب هاي ذهني وحفظ بهداشت رواني است.
فقدان حداقلي ازاوقات فراغت درزندگي روزمره ،ولوساعتي يا كمترازآن ،باعث افزايش اضطراب يا فشاررواني شده ،زمينه اختلال درقواي حسي وادراكي را فراهم مي آورد وفرد درتفكرمولد وخلاق با مشكل جدي مواجه مي گردد.به طورمسلم،همان طوري كه ذكرشد فشارذهني ورواني ناشي ازفعاليتها ومشغله هاي مستمروبي وقفه نه تنها موجب اختلال دربهداشت رواني فرد مي شود بلكه قدرت فراگيري ،ادراك مطالب ونگاه داري ذهني را به حداقل مي رساند. لذا ضروري است كه اولياء ومربيان ضمن توجيه كودكان ونوجوانان نسبت به اهميت،ارزش ونقش حياتي اوقات فراغت درچگونگي حسن گذران فرصت هاي آزاد ،آنها را ياري دهند. ازاين رهگذرانتظار مي رود فرصت استفاده مطلوب وبرنامه ريزي شده ازاوقات فراغت به آن دسته ازدانش آموزاني كه به عللي دربعضي ازدروس تجديد شده اند نيزداده شود.چه بسا بهره مندي شايسته ازاوقات خوشايند فراغت مانع خستگي ذهني وفشاررواني دا نش آموزان شده ،با فراهم كردن نشاط وسرزندگي كه ازشاخصه هاي بهداشت رواني است ، قدرت يادگيري ونگاه داري ذهني در آن ها افزايش مي يابد .بدون شك دربعضي ازموانع علت تجديدي دانش آموزان را بايد دروجود بي نظمي وبي برنامه گي دررفتارتحصيلي آنها جست. به نظرما مسئله فراغت كودكان ،نوجوانان وحتي جوانان ازاهم مسائل قابل بحث درتربيت است.ازيك سو مي تواند عامل رشد وسعادت كودكان به حساب آيد وازسوي ديگرموجب بدبختي فساد وانحطاط آنها، عامل رشد وسعادت است درآن گاه كه والدين ومربيان بتوانند به نحوي شايسته درآن برنامه ريزي كنند وازاوقات فراغت اين نسل نيكواستفاده نمايند. طبعا عامل بد بختي وفساد است درآن هنگام كه آنان به پناه خود رها شوند ودرخانه ومدرسه عامل سرگرمي واشتغالي برايشان نبا شد. اين مسئله دامن گير همه خانواده ها و همه گروه ها و موسساتي است كه به نحوي با كودكان و نوجوانان و جوانان سروكاردارند. به منظورتحقق نيازهاي ايام فراغت ، پيشنهادهاي زيرعرضه مي گردد تا راهنماي عمل برنامه ريزان اجتماعي وخانواده ها واقع شود.
تاسيس فرهنگسرا ها وورزشگاه ها ي متعدد وتشكيل انواع گروه هاي اجتماعي، تفريحي ، ورزشي،هنري وادبي،چنين اقدامي پيامدهايي ازجمله موارد زيررا به دنبال دارد:
۱- نظم ومحتوا به اوقات فراغت بخشيده مي شود.
۲-ايجاد روابط گروهي وفراهم نمودن محيط تعامل اجتماعي ،وجود هنجارها و دستورالعمل هاي اجتماعي،وعرضه كنترل اجتماعي نظارت شده گروه براعضاء سبب مي شود كه اوقات فراغت به وقت اشتغال ، وبي برنامگي به ايفاي نقش درگروه تبديل گردد.
۳- ايفاي نقش درگروههاي اجتماعي ، تفريحي وورزشي سبب بروزاستعدادهاي هنري،ادبي،و...مي شود.

ايجاد تنوع درامكانات عرضه شده
افزايش قدرت انتخاب افراد هردوجنس براي نحوه گذراندن اوقات فراغت به گونه اي كه هرنوع سليقه وعلاقه اي را تحت پوشش قراردهد ،باعث رشد شخصيت وتكامل فكروانديشه افراد مي شود.

آگاهي دادن به مردم درباره مفهوم وكاركرد اوقات فراغت
تغييرنگرش مردم دراين جهت كه اوقات فراغت صرفا استراحت كردن وبدون فعاليت كردن نيست.پيامد چنين نگرشي گاهي به مرزگريزازواقعيات زندگي نيزكشيده مي شود.
حال آنكه اگرتعطيلات را بخشي ازفرآيند تربيت بدانيم ازاين فرصت بايد به صورت برنامه ريزي شده استفاده نمائيم. دراين زمينه كميته هاي فرهنگي ،هنري وهمه مراكزي كه به نحوي درپركردن اوقات فراغت دانش آموزان دست اندركارند بايد به شناسايي استعدادها وعلائق آنها پرداخته ،براي به حداكثررساندن استفاده ازاين ايام برنامه ريزي كنند. به ويژه كه بسياري از اين دانش آموزان همراه با پايان سال تحصيلي با مشكل گذراندن اوقات فراغت مواجه مي شوند ؛زيرا هيچ برنامه خاص ومشخصي براي اين ايام ندارند.

رهنمود هاي عملي براي والدين
برنامه ريزي والدين براي اين ايام بايدبا مشورت ونظرخود فرزندان صورت بگيرد نه فقط با اعمال نظروالدين،زيرا درغيراين صورت مهمترين مشخصه مفهوم اوقات فراغت نبود الزام كمرنگ مي شود ودرنتيجه كاركردهاي مطرح شده جايگاه خود را ازدست مي دهند.آنچه دراين زمينه اهميت دارد ،توجه دادن والدين با اين امر است كه آنها بايد همواره نقش راهنما داشته ،فرزندان را با توجه به علائق شان درجهت رشد وپرورش استعدادهايشان ياري كنند. ازآنجا كه بسياري ازخانواده ها ،توان استفاده ازامكانات عرضه شده ،همچون كلاسها و اردوهاي مختلف تفريحي وآموزشي را ندارند ،راهكارهاي زيرمي تواند بهره وري فرزندان آنان را ازاين ايام تا حدودي افزايش دهد.
۱- امكا ن معاشرت فرزندانتان را با دوستان قابل اعتماد، آنها فراهم سازيد.براي اطمينان بيشترتوصيه مي شود به نحوي با خانواده آنها ارتباطي هرچند اندك برقرارنماييد.
۲-كتابهاي متناسب با علائق آنان تهيه كنيد.
۳-امكا ن استفاده ازكتابخانه را براي آنان فراهم نماييد.
۴- وقت بيشتري را به فرزندانتان اختصاص دهيد تا درنتيجه ارتباط متقابل ،شناخت متقابل شما ازهمديگرتوسعه يابد.
۵-بخشي ازكارهاي منزل را بنا به انتخاب فرزندان به آنها واگذار نمايد. شما اي مادرعزيزمي توانيد برنامه هاي مفيد وسازنده براي فرزندانتان تدارك ببينيد .شما مي توانيد درامورخانه از آنها كمك بگيريد،شما مي توانيد آنها را درانجام امورمنزل شركت دهيد، بچه ها همه به كاركردن علاقه مند هستنداما نمي خواهند كاربراي آنها الزام واجبارداشته باشد،نمي خواهند كه كاربراي آنها تكليف باشد.كسي كه هرشب نشسته و يك ديكته نوشته كه فردا صبح به معلم تحويل دهد ديگرحاضرنيست اكنون كه مدرسه تعطيل شده است يك كارموظف انجام دهد.شما كاررا به عنوان پاداش يك كارخوب به آن رجوع كنيد.
۶- امكانات تهيه كارهاي دستي ارزان قيمت را درمنزل فراهم كنيد وخود نيزراهنمايي آنان را عهده دارشويد. بطورقطع شما نيز راهكارهاي خلاقانه ديگري را مي توانيد به اين فهرست اضافه نمايد.

منبع: راسخون
انتهاي پيام/

دیدگاه ها

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.